آزمون یا تست عبارت است از
وسیله¬ای که به طور علمی تهیه می¬شود و برای اندازه¬گیری عینی استعدادها و
توانایی¬های فردی به کار می¬رود.
نقش اصلی هر آزمون روانی اساسا اندازه¬گیری تفاوت¬های فردی یا تفاوت¬هایی
است که در فرد بخصوصی در مواقع مختلفی دیده می¬شود. این امر که شرایط اجرای
آزمون تا چه اندازه می¬تواند نتایج آن را تحت تاثیر قرار دهند، نکته¬ای
است که باید مورد توجه خاص قرار گیرد. تحقیقات نشان می¬دهد که عوامل
بی¬شمار ظریفی ممکن است نمره¬های آزمون¬های توانایی و شخصیتی را تحت تاثیر
قرار دهند. مثلا اجرای آزمون توسط شخص آشنا یا فرد کم اطلاع، تفاوت
معنی¬داری را درنتایج آزمون¬ها به وجود می¬آورد.
صلاحیت و آمادگی¬های متعددی لازم است تا شخص بتواند به آزمایش¬های
روانشناختی اقدام کند. کاربرد آزمون¬ها، فنی است که تنها از طریق آموزش
منظم و طولانی کسب می-شود. انتقال این فن به افراد ذيصلاح¬ را فقط باید
مراکز علمی به عهده بگیرند.
آندره¬ری روانشناس سوئیسی، در مورد لزوم آموزش شغلی اجرا کنندگان آزمون¬ها
چنین می¬نوسید: « همه مردم می-توانند رادیوگرافی یاد بگیرند، زیرا
رادیوگرافی نوعی فن عکاسی است. اما، برای تشریح، تفسیر و اخذ حداکثر نتیجه
از عکس، وجود متخصصان باتجربه لازم خواهد بود. در مورد تشخیص به کمک
آزمون¬های روانی نیز همین گفته صادق است. اگرچه اجرای آزمون¬ها در صورت
داشتن صلاحیت، خیلی آسان می¬شود و هرچند تفسیر بعضی نتایج خاص هم بسیار
آسان به نظر می¬رسد، پیچیدگی و دشواری تشخیص، در صورتی که بخواهیم سازمان
ذهنی فرد را بطور عمیق تحلیل کنیم، همچنان به جای خود باقی خواهد بود.»
برای جلوگیری از استفاده نابجا از آزمون¬های روانی، تعیین برخی ضابطه¬های
علمی در مورد آزمون¬ها و تفسیر نتایج آن ضروری است. رعایت این شرط که
آزمون¬ها توسط افراد واجد صلاحیت به کار روند، نخستین قدم در زمینه جلوگیری
از کاربردهای نابجای آزمون¬های روانشناختی است. اینکه اجرا کننده آزمون
واجد چه شرایطی باشد، بستگی به نوع آزمون دارد. مثلا کاربرد صحیح آزمون¬های
انفرادی هوشی و اغلب آزمون¬های

شخصیت مستلزم گذراندن کارگاه¬های آموزشی یا دوره¬های کارورزی زیر نظر
متخصصان است. در حالیکه در مورد آزمون¬های پیشرفت تحصیلی یا مهارت شغلی
داشتن اطلاعات عمومی در زمینه روانشناسی کافی است.

«MMPI فرم کوتاه»
MMPI در سال 1967 توسط کانن به 71 سوال تقلیل یافت. وی ادعا نمود که این
ماده¬ها می¬توانند همان قدرت تشخیص آزمون اصلی (فرم بلند) را داشته باشد.
در سال 1354 اخوت، براهنی، شاملو و نوع پرست، این آزمون را بر روی
دانشجویان و دانش آموزان دختر و پسر نرم نمودند. و از روایی و اعتبار خوبی
نیز برخوردارامی باشد.
این آزمون شامل 11 ماده می¬باشد (3 مقیاس روایی و 8 مقیاس بالینی):
الف- مقیاس¬های روایی
(L) دروغ¬سنج: سادگی، تحجر فکری یا دروغگویی آزمودنی را نشان می¬دهد.
(F) نابسامدی: بیشتر نمودار آشفتگی فکری و خود کم انگاری است.
(K) مقاومت دفاعی: جنبه¬های دفاعی آزمودنی را نشان می¬دهد.
ب- مقیاس¬های بالینی:
(Hs) هیپوکندریHypochondriasis
(D) افسردگی Depression
(Hy) هیستری Hysteria
(Pd) انحراف اجتماعی Psychopathic deviation
(Pa) پارانویا Paranoia
(Pt) ضعف روانی Psychasthenia
(Sc) اسکیزوفرنیا Schizophrenia
(Ma) هیپومانی Hypomania
البته لازم به ذکر است که در فرم کوتاه سه مقیاس؟، Si، MF، از بین 14 مقیاس
فرم بلند حذف شدند. حذف مقیاس MF (مردانگی- زنانگی) از فرم ایرانی به علت
تفاوت¬های فاحش فرهنگی بین صفات و ویژگی¬های زنان و مردان ایرانی و غربی
بوده است. حذف مقیاس Si (درونگرایی اجتماعی) نیز به این علت بوده که این
مقیاس، حتی در فرم اصلی MMPI دارای ثبات و روایی رضایت بخشی نبوده است.
بنابراین استفاده از این مقیاس، نمی¬تواند دارای ارزش تشخیصی باشد. میزان
استفهام (؟) نیز به علت کم بودن تعداد سوالات در فرم کوتاه حذف گردید و لذا
هنگام اجرای پرسشنامه، باید از آزمودنی خواسته شود تمام سوالات را پاسخ
دهد.

آزمون در تمام مقیاس¬ها، دارای میانگین 50 و انحراف معیار 10 می¬باشد.
بدین معنی که کسانی که نمره تراز شده¬ای برابر 50 می¬گیرند، نمره¬ای برابر
میانگین گروه گواه (سالم) دارند. در ضمن، اعتبار و روایی فرم ایرانی
(کوتاه) نیز قابل قبول است( اعتبار بين 70/0 تا 80/0است) (اخوت و دانشمند؛
1357).

نمره¬گذاری
آزمودنی پاسخ سوال¬ها را با زدن علامت × در گزینه مربوطه (بلی یا خیر) مشخص می¬نماید.
بعد از تکمیل آزمون، کلید مقیاس¬های مختلف (برای هر مقیاس یک کلید جداگانه)
با پاسخنامه مطابقت داده شده و نمرات خام بدست می¬آید. در مرحله بعد نمرات
خام ، روی نیم¬رخ روانی علامت گذاری شده و نمرات استاندارد شده (نهایی)
بدست می¬آید.
این پرسشنامه را هم بطور فردی و هم بطور گروهی می-توان اجرا نمود. فرم¬های
گوناگون این پرسشنامه در گروه¬های سنی بالاتر از 16 سال و یا افرادی که
حداقل دارای 8 کلاس تحصیلات هستند، قابل استفاده است.

منابع
1- اخوت ، ولي الله و دانشمند ، لقمان .1357 . ارزشيابي شخصيت ، انتشارات دانشگاه تهران .
2- مارنات ، گري – گراث .1990 . راهنماي سنجش رواني . ترجمه حسن پاشا شريفي و محمد رضا نيكخو . 1375. تهران :انتشارات رشد .
3- شريفي ،حسن پاشا .1374. اصول روان سنجي و روان آزمايي . تهران :انتشارات رشد .
4- گنجي ، حمزه .1371. آزمون هاي رواني (مباني نظري و عملي ) . مشهد : انتشارات آستان قدس رضوي .

پرسشنامهM.M.P.I فرم كوتاه
این پرسشنامه شامل 71 جمله است که هریک حالت، عقیده، یا تجربه¬ای را بیان
می¬کند، خواهشمند است هریک از این جمله¬ها را به دقت مطالعه کنید و موافقت
یا مخالفت خود را با درج × در مربع بلی (برای موافقت) و در مربع خیر (برای
مخالفت) مشخص نمائید (لطفا توجه داشته باشید که هیچ موردی بدون پاسخ باقی
نماند).

1- اشتهای خوبی دارم.
2- بیشتر صبح¬ها خوش و سرحال از خواب بر می¬خیزم.
3- زندگی روزانه من پر از چیزهایی است که برایم جالبند.
4- موقع کارفشار و ناراحتی زیادی احساس می¬کنم.
5- گاهی فکرهای بدی می¬کنم که نمی¬شود درباره آن صحبت کرد.
6- خیلی کم دچار یبوست می¬شوم (یا اصلا دچار یبوست نمی¬شوم).
7- بعضی وقت¬ها دلم می¬خواهد خانواده¬ام را ترک کنم.
8- بعضی اوقات آنچنان به گریه یا خنده می¬افتم که نمی¬توانم جلوی آن را بگیرم.
9- هرچند وقت یکبار تهوع و استفراغ ناراحتم می¬کند.
10- به نظرم هیچ کس مرا درک نمی¬کند.
11- گاهی دلم می¬خواهد فحش بدهم.
12- هرچند شب یکبار دچار کابوس می¬شوم (خواب¬های وحشتناک می¬بینم).
13- برایم مشکل است که حواسم را روی کاری متمرکز کنم.
14- من تجربه¬های مخصوص و عجیبی داشته¬ام.
15- اگر دیگران برایم نزده بودند، (پشت سرم بدگویی نکرده بودند) من بیشتر موفق بودم.
16- در دوران جوانی مرتکب یک سرقت جزئی شدم.
17- گاه گاه روزها، هفته¬ها و حتی ماه¬ها بوده که دست و دلم به کار نرفته است.
18- خوابم آشفته و ناراحت است.
19- با دیگران که هستم، تحمل شنیدن حرف¬های عجیب و غریب آنها را ندارم.
20- اکثر کسانی که مرا می¬شناسند، از من خوششان می-آید.
21- کاش به اندازه دیگران خوشحال بودم.
22- اغلب مجبور بودم از کسانی اطاعت کنم که به اندازه من نمی¬فهمیدند.
23- فکر می¬کنم بسیاری از مردم برای جلب کمک و همدردی دیگران بدبختی¬های خود را بزرگتر جلوه می¬دهند.
24- بعضی وقت¬ها خشمگین می¬شوم.
25- واقعا اعتماد به نفس ندارم.
26- خیلی کم از پرش و تکان ماهیچه¬هایم ناراحت می¬شوم (یا اصلا دچار پرش و تکان ماهیچه¬ها نمی¬شوم).
27- خیلی وقت¬ها احساس می¬کنم که مرتکب کار زشت یا خطایی شده¬ام.
28- بیشتر اوقات خوشحالم.
29- بعضی اشخاص آنقدر تحکم می¬کنند که حتی وقتی می-دانم که حق با آنها است دلم می¬خواهد برخلاف آنچه می-خواهند رفتار کنم.
30- معتقدم بر ضد من توطئه چینی می¬شود.
31- اغلب مردم حاضرند حتی با شیوه¬های غیرعادلانه به منافع و مزایایی برسند.
32- معده¬ام خیلی ناراحتم می¬کند.
33- اغلب نمی¬فهمم که چرا آنقدر بدخلق و بدقلق بوده-ام.
34- بعضی اوقات افکارم سریع¬تر از آن بوده که بتوانم به زبان بیاورم.
35- فکر می¬کنم که زندگی خانوادگی¬ام به خوبی زندگی اغلب کسانی است که می¬¬شناسم.
36- گاهی وقت¬ها احساس می¬کنم که واقعا آدم بی¬مصرفی هستم.
37- در چند سال اخیر، بیشتر اوقات حالم خوب بوده است.
38- در زندگی من مواقعی بوده که در آن دست به کارهایی زده¬ام که بعدها نمی¬دانستم چه بوده است.
39- احساس می¬کنم که غالبا بی¬دلیل مجازات شده¬ام.
40- هیچوقت حالم بهتر از حالا نبوده است.
41- برایم مهم نیست که دیگران درباره من چه فکر می-کنند.
42- حافظه¬ام خوب است.
43- گفتگو با غریبه¬ها برایم دشوار است.
44- اغلب سرتاپا احساس ضعف می¬کنم.
45- خیلی کم دچار سردرد می¬شوم (یا اصلا دچار سردرد نمی¬شوم).
46- تا به حال اشکالی در حفظ تعادل خود موقع راه رفتن نداشته¬ام.
47- بین کسانی که می¬شناسم، بعضی¬ها را دوست ندارم.
48- کسانی هستند که سعی دارند، افکار و عقاید مرا بدزدند.
49- کاش اینقدر خجالتی نبودم.
50- معتقدم که گناهانم غیر قابل بخشش هستند.
51- غالبا از چیزی دلواپسم.
52- رفقایم غالبا مورد پسند پدر و مادرم نبوده¬اند.
53- کمی پشت سر دیگران غیبت می¬کنم.
54- بعضی وقت¬ها احساس می¬کنم که خیلی آسان تصمیم می-گیرم.
55- تقریبا هیچوقت تپش قلب یا تنگی نفس نداشته¬ام.
56- زود از جا در می¬روم و زود آرام می¬گیرم.
57- بعضی وقت¬ها آنقدر بی¬قرار بوده¬ام که نمی¬توانستم یکجا بند شوم.
58- والدین و اعضای خانواده¬ام بیش از حد لازم از من ایراد می¬گیرند.
59- برای هیچکس چندان مهم نیست چه به سرم می آید.
60- سوء استفاده از کسی که خودش چنین امکانی را می-دهد، بد نمی¬دانم.
61- گاهی اوقات احساس می¬کنم سرشار از انرژی هستم.
62- قدرت بینایی من به خوبی سال¬های قبل است.
63- خیلی کم متوجه شده¬ام که گوشم زنگ بزند یا وزوز کند.
64- یکی دوبار در زندگی احساس کرده¬ام که کسی سعی دارد با هیپنوتیزم و تلقین مرا وادار به انجام کارهایی بکند.
65- مواقعی بوده است که بدون علت خاص و برخلاف معمول با نشاط بوده¬ام.
66- حتی وقتی هم که با دیگران هستم غالبا احساس تنهایی می¬کنم.
67- فکر می¬کنم تقریبا هرکس برای اینکه به دردسر نیفتد، دروغ خواهد گفت.
68- من حساس¬تر از دیگران هستم.
69- مواقعی است که مغزم کندتر از معمول کار می¬کند.
70- غالبا مردم مرا نا¬امید می¬کنند.
71- در خوش گذرانی افراط کرده¬اند.

پاسخنامهM.M.P.I فرم كوتاه
سوال بلي خير سوال بلي خير سوال بلي خير
1 25 49
2 26 50
3 27 51
4 28 52
5 29 53
6 30 54
7 31 55
8 32 56
9 33 57
10 34 58
11 35 59
12 36 60
13 37 61
14 38 62
15 39 63
16 40 64
17 41 65
18 42 66
19 43 67
20 44 68
21 45 69
22 46 70
23 47 71
24 48