فرض تنها در تحقیقاتی مطرح است که در آن تحقیقات، محقق تلاش
دارد چگونگی رابطه یا روابط بین متغیرها را صراحت بخشد.

فرضیه دارای دو نوع کلی است:

1-   آن دسته از فرض­هایی که
به احتمال وجود تفاوت، رابطه یا اثر اشاره می کند. به این نوع فرض، اصطلاحا ”
فرض تحقیق” می گویند و معمولا آن را با
H1 نمایش می دهند.

فرض
تحقیق عبارت است از یک تصور ذهنی، حدسی یا احتمالی که محقق در مورد نتایج ویژه
تحقیق، پیش از آزمایش و تجربه، پیش بینی می کند و یا به طور موقت قبول می نماید.
البته محقق آگاه و متعهد، همواره در نظر دارد که هدف او آزمودن و آزمایش کردن فرض
تحقیق است، نه اثبات آن.

2-   این گونه فرض ها، به
نداشتن تفاوت، رابطه یا اثر، اشاره دارد. به این نوع فرض، “فرض پوچ، فرض صفر
یا آماری” می نامند و معمولا آن را با
H0 نشان می دهند.

فرض
پوچ، صفر یا آماری، هدفی جز رد فرض تحقیق ندارد. این فرض، صریحاً منکر وجود تفاوت،
رابطه یا اثر بین دو یا چند متغیر است. در واقع این فرض، گویای آن است که هر نوع
تفاوت، رابطه یا اثر، صرفا نتیجه وقایع اتفاقی، یا خطاها و اشتباهات آماری و نمونه
گیری است.

نکته حائز اهمیت این است که فرض تحقیق “احتمال”
بودن یا نبودن تفاوت، رابطه یا اثر را عنوان می کند. این درحالی است که فرض پوچ یا
صفر، “صریحا” منکر وجود تفاوت، رابطه یا اثر، و در واقع، حاصل و ناشی از
وقایع اتفاقی و خطاهای آماری و نمونه گیری است.

مثال: H1 
“احتمالا” میان عملکرد دو یا چند متغیر، تفاوت وجود ندارد.

           H0 میان عملکرد دو
یا چند متغیر تفاوت وجود ندارد.

در هر تحقیق، محقق می بایست فرض پوچ را طرح کند و با
استفاده از روش های آماری، معنی دار یا قابل قبول بودن میزان تفاوت، رابطه یا اثر
را بیازماید و در صورتی که میزان این تفاوت، رابطه یا اثر معنی دار یا از نظر
آماری قابل قبول باشد، چنین نتیجه گیرد که تفاوت، رابطه یا اثر موجود، فاحش تر و
بزرگتر از آن است که صرفا در اثر وقایع اتفاقی یا اشتباهات نمونه گیری و آماری رخ
دهد.

فرض پوچ تنها برای تجزیه و تحلیل اطلاعات مورد نیاز است و
در بیشتر موارد، در گزارش نتایج رسمی، ذکر نمی شود. آنچه در گزارش رسمی بیان می
شود، فرضیه های تحقیق است.