منظور از روایی
ملاکی میزان ارتباط بین نمرات حاصل از یک آزمون با نمرات حاصل از یک آزمون یا
وسیله اندازه گیری دیگری است. بنابراین، هر زمان که از نمرات یک آزمون برای پیش
بینی عملکرد افراد در آزمون دیگری استفاده کنیم، با روایی ملاکی سرو کار داریم.
آزمون دوم که عملکرد فرد در آن پیش بینی می شود ملاک نام دارد.

گاهی این پیش
بینی برای آینده است، یعنی نمرات آزمونی که به صورت ملاک به کار خواهد رفت پس از
گذشت یک فاصله زمانی از اجرای آزمون اول، گردآوری خواهد شد که به آن روایی پیش
بینی گفته می شود. و زمانی این پیش بینی بدون فاصله و در زمان حال صورت می پذیرد
که به آن روایی همزماند می گویند. گرانلاند و لین (1991) در این باره گفته اند که
استفاده از نمرات آزمون آمادگی خواندن به عنوان وسیله ای برای پیش بینی پیشرفت آتی
دانش آموزان در خواندن، موردی از رابطه پیش بینی است، و کاربرد نمرات آزمون مهارت
استفاده از فرهنگ لغات که به منظور تعیین توانایی فعلی دانش آموزان در استفاده
واقعی فرهنگ لغات ( که از طریق مشاهده سنجیده می وشد) به کار می رود نمونه ای از
رابطه همزمان است.

روش تعیین روایی
پیش بینی

از آنجا که در
روایی پیش بینی همیشه نوعی ملاک مرود نظر است که نمرات آزمون پیش بینی کننده یا
پیش بین را باید با آن مقایسه کرد به آن روایی ملاکی نیز گفته می شود. روایی ملاکی
به فن تجربی مطالعه رابطه بین نمرات آزمون ( پیش بینی کننده) و نوعی اندازه بیرونی
مستقل (ملاک) مربوط می شود. ( مهرنز و لهمان، 1984) روایی ملاکی را می توان با
توجه به درجه ای که عملکرد آزمون شونده در کی آزمون با عملکرد او در آزمون دیگر
ارتباط دارد تعریف کرد. پس برای تعیین روایی پیش بینی یک آزمون، دو آزمون ضروری
است. ضریب همبستگی بین نمرات حاصل از این دو آزمون شاخص روایی پیش بینی آزمون مورد
نظر خواهد بود.

بعضی وقتها تعیین
ضریب همبستگی بین آزمون پیش بین و آزمون ملاک کار آسانی است، اما گاه به دست آوردن
یک ضریب همبستگی بین این دو آزمون کار ساده ای نیست.

در تعیین روایی
پیش بینی همچنان که می توان از چندین ملاک استفاده کرد، استفاده از چندین آزمون
پیش بین نیز این نوع روایی را افزایش می دهد و بر قدرت پیش بینی می افزاید.

منبع: کتاب ” اندازه گیری، سنجش و ارزشیابی آموزشی” نوشته ” دکتر علی اکبر سیف”