روایی سازه بیشتر
از روایی محتوایی و روایی پیش بینی جنبه نظری دارد. بنابه تعریف، یک آزمون در
صورتی دارای روایی سازه است که نمرات حاصل از احرای آن به مفاهیم یا سازه های
نظریه مورد نظر مربوط باشد( کرانباخ، 1970).

معنی سازه به
مفهوم نزدیک است. کرلینجر ( 1965) سازه را این گونه تعریف کرده است ” سازه یک
مفهوم است اما سازه یک معنی اضافی بر مفهوم دارد و آن این است که سازه برای مقاصد
ویژه به طورر عمده و از رو ی آگاهی ابداع می شود”. همه سازه های علمی دارای
درو ویژگی مهم هستند:

خلاصه ای انتزاعی
از پاره ای نظام مندی های طبیعت اند

ره رویدادهای
عینی و قابل مشاهده مربوط اند.

روش تعیین روایی
سازه

برای تعیین روایی
سازه نخست باید سازه یا متغیر مورد نظر را عریف کرد. این متغیر به صورت یک سازه در
نظامی از مفاهیم قرار خواهد داشت که آن نظام این سازه، به طریقی منطقی، با سازه
های دیگر در ارتباط خواهد بود. این روابط در نظریه بخصوصی بیان شده اند.

پس از تعریف کردن
سازه، برای اندازه گیر آن، آزمونی تهیه می شود. سپس، با توجه پیش بینی های نظریه،
نمرات حاصل از این آزمون باید با متغیرهای دیگر مورد بحث در نظریه روابط پیش بینی
شده را نشان دهند. اگر وجود روابط نشان داده شد، آزمون مورد نظر دارای روایی سازه
است.

برای مثال، سازه
هوش گرچه یک مفهوم قابل مشاهده نیست، نظریه های روانشناختی و پرورشی مطالب زیادی
در باره آن بیان کرده اند. هوش با پیشرفت تحصیلی رابطه مستقیم دارد و از این قبیل.
بنابراین متخصص هوش سنجی، پس از اینکه تعریفی از هوش به دست داد، برای آن یک آزمون
می سازد و رابطه بین نمرات حاصل از این آزمون را با سرعت یادگیری، میزان پیشرفت
تحصیلی، و غیره تعیین می کند. چنانچه نتایج حاصل پیش بینی های نظریه هوشی را تایید
کردند، گفته می شود که آزمون تهیه شده یک آزمون هوشی رواست.

تعیین روایی سازه
می تواند ار روش های زیر به دست آید

1-    
تعیین همبستگی آزمون با سایر آزمونهای
روا

یکی
از راه های تعیین روایی سازه این است که همبستگی بین نمرات آزمون مورد نظر را با
یک آزمون موجود دارای روایی که باری همان سازه ساخته شده است تعیین کنیم. اگر
آزمون جدید با آزمون موجود همبستگی زیادی داشته باشد، فرض می شود که این دو آزمون
سازه واحدی را اندازه میگیرند و در نتیجه آزمون جدید نی برای سازه مورد نظر یک
آزمون رواست. به این نوع روایی، روایی همگرا می گویند.

2-    
تمایز سنی

راه
دیگر تعیین روایی سازه، توجه به تمایز سنی است. اگر یکی از ویژگی های انسان با
بالا رفتن سن پیشرفت نشان دهد، نمرات آزمونی که برای اندازه گیری این ویژگی درست
شده باشد باید منعکس کننده این مطلب باشد.

3-    
تحلیل عاملی

راه
دیگر تعیین روایی سازه استفاده از روش تحلیل عاملی است. تحلیل عاملی یا تحلیل
عوامل یک روش آماری است که از طریق آن تعداد و ماهیت متغیرهایی را که یک آزمون
اندازه می گیرد مشخص می کنند. در تحلیل عاملی این کار از طریق ادغام تعداد زیادی
از ماده ها یا متغیرها با همدیگر و ایجاد تعداد معدودی متغیر قابل بررسی به نام
عامل انجام می شود.

4-    
همسانی درونی

در
این روش، ساخت درونی آزمون بررسی می شود. ملاک مورد استفاده برای بررسی همسانی
درونی نمره کل آزمون است. روش معمول برای این کار این است که همبستگی بین نمرات
آزمون فرعی یا خرده آزمونها با نمرات کل آزمون محاسبه می شود و هر یک از این خرده
آزمونها که با نمره کل آزمون همبستگی اندکی را نشان داد از آزمون حذف می شود. از
لحاظ نظری نمرات خرده آزمون  ها باید با
نمره کل آزمون همبستگی زیادی داشته باشد.

در
ضمن، خرده آزمونها نباید با هم همبستگی زیادی داشته باشند زیرا در چنین حالتی فرض
می شود که همه آنها بر روی هم حوزه رفتاری واحدی را اندازه گیری می کنند.

شواهد مربوط به
روایی سازه مستلزم شواهد مربوط به روایی محتوایی است. شواهد مربوط به روایی
محتوایی نیز به نوبه خود نیازمند این است که ماده های ابزار اندازه گیری به طور
کامل معرف حیطه یا حوزه مورد استنباط باشند.

منبع: کتاب ” اندازه گیری، سنجش و ارزشیابی آموزشی” نوشته ” دکتر علی اکبر سیف”