به
دلیل پیچیده بودن تحلیل روابط بین متغیرها، اغلب اوقات، برخی از روابط از
دید محقق پنهان می ماند و ممکن است در تحلیل در نظر گرفته نشوند. به عنوان
مثال، در تحقیقی که عوامل موثر بر نشاط را بررسی می کند، این احتمال وجود
دارد که میزان نشاط با توجه به سطوح مختلف تحصیلی متفاوت باشد، اما از طرف
دیگر ای احتمال نیز هست که میزان نشاط به صورت مستقیم وابسته به تحصیلات
نباشد، بلکه در این بین، متغیر درآمد افراد که با توجه به میزان تحصیلات
آنان متفاوت است، به عنوان متغیر کنترل، نقش همبستگی را بازی کند.

همبستگی تفکیکی نوعی
همبستگی است که ضمن محاسبه میزان رابطه خطی بین دو متغیر، اثر سایر متغیرها
را کنترل می کنند. در واقع ضریب همبستگی تفکیکی، نوعی کنترل آماری است که
از طریق آن می توان اثر یک یا چند متغیر را کنترل کرد. این ضریب، میزان
همبستگی بین یک متغیر مستقل با یک متغیر وابسته را، پس از حذف میزان
همبستگی این دو متغیر با یک یا چند متغیر مستقل دیگر، نشان می دهد.

پیش فرض ها

تمامی متغیرها باید متقارن و
دارای مقیاس کمی ( فاصله ای یا نسبی) باشند. یعنی هم دو متغیر اصلی و هم
متغیر های کنترل باید کمی باشند.

متغیرهای مورد آزمون باید رابطه خطی با همدیگر داشته باشند.

همبستگی تفکیکی تنها برای
مدل های کوچک مفید است. یعنی مدل هایی که 3 یا 4 متغیر را در بر می گیرند.
بنا بر این، برای مدل های بزرگ، زمانی که داده ها فاصله ای یا نسبی و یا
نزدیک با آنها بودند می توانیم از تحلیل مسیر یا مدل سازی معادلات ساختاری و
زمانی مقیاس متغیرها در سطح سنجش کیفی بودند از مدل سازی لگاریتم خطی
استفاده کنیم.

منبع:

حبیب پور، کرم، صفری، رضا، راهنمای جامع کاربرد SPSS در تحقیقات پیمایشی (تحلیل داده های کمی)، نشر لویه، متفکران، تهران، 1388.