برخی
از مسائل پژوهشی به شرایطی مربوط می شود که در آنها از دو نمونه که مستقل
نیستند استفاده می شود. چنین نمونه هایی را همبسته یا وابسته می نامند.
نمونه های همبسته در طرح های پژوهشی زیر به کار برده می شود:

1-     اندازه گیری های مکرر:

در
این نوع طرح برای هر یک از آزمودنی ها در نمونه مورد مطالعه، دو بار
اندازه گیری می شود. به این ترتیب که عمل اندازه گیری یک بار قبل از اجرای
متغیر مستقل یا متغیر آزمایشی، و بار دوم پس از اجرای این متغیر صورت می
گیرد. سپس پژوهشگر با استفاده از یک آزمون آماری، معنادار بودن اختلاف بین
ایو دو با اندازه گیری را معین می کند. به عبارت دیگر، پژوهشگر با به کار
بردن یک آزمون آماری، تغییراتی را که در اثر اجرای متغیر مستقل به وجود
آمده است، تعیین می کند.

2-      طرح جفت شده های همتراز شده:

در
این نوع پژوهش، آزمودنی های هر دو نمونه ( گروه های آزمایشی و کنترل) بر
اساس یک یا چند متغیر که با متغیر وابسته یا متغیر ملاک رابطه دارند،
همتراز می شوند. همتراز سازی بدین صورت انجام می شود که مثلا برای حذف
تاثیر بهره هوشی بر متغیر وابسته ( در صورتی که بدانیم بهره هوشی با متغیر
وابسته همبسته است) یک آزمون هوش برای کلیه آزمودنی ها اجرا می کنیم و بر
اساس نمره های کسب شده در این آزمون، آزمودنی های را که دارای بهره هوشی
مساوی هستند انتخاب می کنیم. سپس آنها را به صورت تصادفی در گروه های
آزمایش و کنترل جایگزین می کنیم. به این ترتیب هر نوع تفاوتی که بین این دو
نمونه مشاهده شود، نمی تواند ناشی از هوش باشد.

 

منبع:کتاب “احتمالات و آمار کاربردی در روان شناسی و علوم تربیتی” نوشته “دکتر علی دلاوری”


 

آزمونی
تی وابسته یا آزمون تی با نمونه های جفتی که گاهی به آن تی برای نمونه های
همبسته نیز گفته می شود زمانی به کار گرفته می شود که یا ما یک گروه داریم
که بیش از یک بار آزمون شده اسمت نظیر نمره های پیش و پس آزمون دانشجویان و
یا نمونه های همتا و جفت شده ای داریم که طی آن دو گروه در خصوص یک متغیر
خاص همتا می شوند. در این حالت یا ما روی یک گروه دو آزمون انجام می دهیم و
یا روی دو ‏گروه همتا یک آزمون انجام می دهیم و بعد دو نتیجه را با آزمون
تی وابسته ما هم مقایسه می کنیم تا ببینیم آیا بین این دو تفاوت معنی داری
وجود دارد یا نه. برای این منظور، از فرمول زیر ‏که در آن مجموع تفاوت های
بین دو آزمون با هم بررسی می شوند، استفاده می کنیم.

منبع: کتاب پژوهش، پژوهشگری و پژوهشنامه نویسی نوشته دکتر خلیل میرزایی

برای انجام این آزمون، می توانید به قسمت آموزش SPSS همین وب سایت، مراجعه فرمایید.