بررسی روند مهاجرت های استانی بر اساس اطلاعات سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ١٣٩٠

بررسی روند مهاجرت های استانی بر اساس اطلاعات سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ١٣٩٠

سید مهدی میرزامصطفی ١، پروانه قاسمی۲

١ كارشناس ارشد اقتصاد توسعه وبرنامه ریزی، سازمان امور اقتصادی و دارایی استان زنجان ٢ كارشناس ارشد علوم اقتصادی، سازمان امور اقتصادی و دارایی استان زنجان

منبع: دوماه نامه آمار، شماره دوم، آبان ۱۳۹۲ ص ۳۰– ۳۳

 

مقدمه

مهاجرت و چگونگی توزیع مجدد جمعیت در داخل کشور یکی از اساسی ترین عواملی است که سیاست گذاران اقتصادی- اجتماعی برای کنترل جمعیت و جهت دادن به جابجایی های جمعیتی و نیز هدایت جمعیت به سوی قطب های اقتصادی به آن توجه دارند و شناخت علمی پدیده ی مهاجرت به عنوان پایه و اساس مدیریت و سیاست گذاری در کشور است. برای شناخت وسعت و جهت حرکت جمعیت و نیز ویژگی های جمعیت شناختی

مهاجران داخلی، مهم ترین منبع آماری، بررسی اطلاعات حاصل از سرشماری های عمومی نفوس و مسکن است. در این گزارش مهاجرت استانی طی دوره ی ١٣٨۵ تا ١٣٩٠ ، بر اساس نتایج حاصل از سرشماری عمومی نفوس

و مسکن سال ١٣٩٠ بررسی شده است. برای مقایسه پذیری برخی از شاخص های مهاجرت از اطلاعات مربوط به دوره های سرشماری سال های ١٣٧۵ و ١٣٨۵ استفاده شده است.

تعریف مهاجرت

در فرهنگ دهخدا مهاجرت به معنای ترک دیار گفتن و در مکان دیگر اقامت » آمده است (دهخدا، ١٣۵٢ ). در « کردن جمعیت شناسی، مهاجرت به طور عام عبارت است از تغییر محل اقامت فرد از یک نقطه به نقطه ی دیگر. مهاجرت در لغت نامه ی جمعیت شناسی سازمان ملل چنین تعریف شده است:

مهاجرت شکلی از تحرک » جغرافیایی یا تحرک مکانی است که بین دو واحد جغرافیایی صورت می گیرد. این

تحرک جغرافیایی، تغییر اقامتگاه از مبدأ یا محل حرکت به مقصد یا محل ورود است. این گونه مهاجرت ها را مهاجرت دائم می گویند و باید آن را از اشکال دیگر حرکات جمعیت که متضمن تغییر « دائمی محل اقامت نیست، تفکیک کرد .( (هفته نامه ی برنامه، ١٣٨٩

روند مهاجرت های استانی

مهاجرت های بین استانی خالص مهاجرت طی سال های ١٣٨۵ تا ١٣٩٠ در جدول ١ ارائه شده است.

 

 

مهاجران خارج شده به مهاجرانی گفته می شود که از استان مورد نظر به سایر استان ها مهاجرت کرده اند و واردشدگان به مهاجرانی گفته می شود که از سایر استان ها به استان مورد نظر مهاجرت کرده اند. به تفاضل بین مهاجران واردشده به استان و خارج شده از استان نیز خالص مهاجرت اطلاق می شود. در صورت مثبت بودن حاصل این تفاضل، استان مهاجرپذیر و در غیر این صورت مهاجرفرست در نظر گرفته می شود. مطابق با اطلاعات جدول ١ در دوره ی ١٣٨۵ تا ١٣٩٠ ، بیش ترین واردشدگان در بین استان های کشور به استان تهران ٩٧٨٬٨١١ نفر اختصاص داشته است. استان های خراسان رضوی با ۴٠٧٬۶٨٠ نفر و استان اصفهان با ٣٧٧٬٠٩٧ نفر پس از استان تهران بیش ترین واردشدگان را در بین استان های کشور داشته اند. استان ایلام با ۴٢٬٧۵٩ نفر کمترین واردشدگان را داشته است. بررسی استان های کشور از نظر مهاجرپذیری و مهاجرفرستی نشان

می دهد که به ترتیب استان های البرز، تهران، اصفهان، گیلان و مازندران پنج استان عمده ی مهاجرپذیر و استان های خوزستان، کرمانشاه، لرستان، سیستان و بلوچستان و چهارمحال و بختیاری استان های عمده ی مهاجرفرست در سال های ١٣٨۵ تا ١٣٩٠ بوده اند. بررسی اطلاعات خالص مهاجرت در ، سه دوره ی سرشماری ١٣۶۵ تا ١٣٧۵ ١٣٧۵ تا ١٣٨۵ و ١٣٨۵ تا ١٣٩٠ نشان می دهد که استان های اصفهان، تهران، سمنان، قم و یزد در همه ی دوره های مذکور مهاجرپذیر و استان های اردبیل، چهارمحال و بختیاری، سیستان

و بلوچستان، کردستان، کهکیلویه و بویراحمد و لرستان همواره استان مهاجرفرست بوده اند (نمودارهای ١ تا ۳)

 

Jadval02-01-5-1

Jadval02-01-5-2

بر اساس اطلاعات نمودار ١، در دوره سرشماری ١٣۶۵ تا ١٣٧۵ تنها ۶ استان قم، سمنان، تهران، اصفهان،

خوزستان و یزد دارای مقدار مثبتی برای شاخص نسبت خالص مهاجرت به جمعيت بود هاند. مقدار اين شاخص در بقيه ی استان ها منفی بوده است. بر اساس اطلاعات جدول ١ و نمودارهای ۵ و ۶، استان های تهران، یزد و قم بالاترین مقدار شاخص نسبت خالص مهاجرت به جمعیت استان ها را طی سال های ١٣٧۵ تا ١٣٨۵ داشته اند که در دوره ی سرشماری ١٣٨۵ تا ١٣٩٠ ، این استا نها به ترتیب با استان های البرز، بوشهر و سمنان جایگزین شده اند.

پایین ترین مقدار نسبت خالص مهاجرت به جمعیت در دور هی ١٣٧۵ تا ١٣٨۵ ، به ترتیب به استان های کرمانشاه، همدان و اردبیل اختصاص داشته است که در دوره ی سرشماری ١٣٨۵ تا ١٣٩٠ ، استان کرمانشاه همچنان پایین ترین مقدار شاخص نسبت خالص مهاجرت به جمعیت را داشته و استان های همدان و اردبیل با استان های لرستان و چهارمحال و بختیاری جایگزین شده اند.

بررسی روند مهاجر تهای استانی نشان م یدهد که در دور هی ١٣٨۵ تا ١٣٩٠ ، نسبت به دور هی ١٣٧۵ تا ١٣٨۵ تعداد استان های مهاجرپذیر نسبت به استان های مهاجرفرست افزایش قابل ملاحظه ای داشته است. در

مجموع تعداد استان های مهاجرپذیر از ١٣ استان در دوره ی سرشماری ١٣٧۵ تا ١٣٨۵ به ٢٢ استان در دوره ی سرشماری ١٣٨۵ تا ١٣٩٠ ، افزایش یافته است. افزایش تعداد مناطق مهاجرپذیر در دور هی سرشماری ١٣٨۵ تا ١٣٩٠ ، را می توان به تلاش در جهت بهبود وضعیت اقتصادی، اجتماعی استان های کشور، تمرکززادیی از کلان شهرها و اجرای طرح انتقال کارمندان از شهرهای بزرگ ب هعنوان مهم ترین عوامل جاذبه مرتبط نمود.

 

Jadval02-01-5-3

 

Jadval02-01-5-4

 

مراجع

دهخدا، علی اكبر ( ١٣۵٢ )، لغت نامه ی دهخدا، تهران: مؤسسه ی انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

. ١٣٨۵ و ١٣٩٠ ، مركز آمار ایران، نتایج سرشماری نفوس و مسکن سال های ١٣٧۵

. هفته نامه ی برنامه ( ١٣٨٩ )، ضرورت اصلاح روش های تولید آمار مهاجرت در كشور، سال هشتم، شماره ی ۳۶۶

 

منبع: دوماه نامه آمار، شماره دوم، آبان ۱۳۹۲ ص ۳۰– ۳۳